سازمان‌دهی سلول‌های گیاهی

یادآوری:

سلول گیاهی:  

1- پروتوپلاسم 

الف- غشای پلاسمایی

ب-  سیتوپلاسم

ج- هسته

2- دیواره ی سلولی (دیواره ی اسكلتی )

* پروتوپلاسم بخش فعال و زنده ی سلول و خاستگاه دیواره ی سلولی است .                                   

اجزای دیواره ی سلول گیاهی:

الف- تیغه ی میانی

ب- دیواره ی نخستین

ج-دیواره ی ثانویه

انواع بافت های گیاهی

مریستم:

سلول های تمایز نیافته ، قدرت تقسیم زیاد، دارای پروتوپلاسم زنده، منشا سایر بافت های گیاهی، هسته ی درشت، فاقد واكوئل مركزی، دیواره ی نازك (فقط شامل تیغه ی میانی و دیواره ی نخستین )، منشا آن از سلول های بنیادی، محل قرارگیری در رأس ساقه و نزدیك به انتهای ریشه

 

بافت محافظ:

1- اپی درم (روپوست ): دارای پروتوپلاسم زنده، دیواره ی سلولزی، در وجه مجاور با هوا واجد كوتین (پلیمری از اسیدهای چرب طویل )، منشا كرك و سلول های نگهبان روزنه و تارهای كشنده 2- پریدرم (چوب پنبه ): خارجی ترین لایه ی سطحی در گیاهان مسن درختی كه واجد چندین لایه ی مومی به نام سوبرین می باشند. پریدرم در سلول های چوب پنبه ای شده ی كلاهك ریشه، نوار كاسپاری و عدسك نیز مشاهده می شود.

پارانشیم:

فراوان ترین سلول های درشت، زنده و فعال گیاهی كه دارای قدرت تقسیم و دیواره ی نخستین نازك می باشند. (دیواره ی دوم تشكیل نمی شود.)

انواع پارانشیم: 1- كلرانشیم: پارانشیم دارای كلروپلاست است كه در آن عمل فتوسنتز انجام می گیرد مانند سلول های مزوفیل2- ذخیره ای: جهت ذخیره ی بعضی مواد تخصص پیدا كرده است . مانند پلاست های سلول های پارانشیمی سیب زمینی كه در آن ها نشاسته ذخیره می شود.

كلانشیم:

دارای پروتوپلاسم زنده و دیواره ی نخستین ضخیم به ویژه در كناره ها، عامل برافراشته شدن و استحكام ساقه ی گیاهان علفی و گاهی دارای كلروفیل جهت انجام فتوسنتز.

اسكلرانشیم:

سلول های مرده (فاقد پروتوپلاسم زنده ) ، دارای رسوب لیگنین یا چوب روی دیواره ی دومین كه باعث ضخیم شدن آن و از بین رفتن پروتوپلاسم می شود.

انواع اسكلرانشیم: 1- فیبر: دوكی شكل و طویل (میان سایر بافت ها به ویژه آوندهای چوبی )2- اسكلروئید: كوتاه و منشعب (پوسته ی سخت دانه ها و میوه ها)

بافت هادی:

1- آوند آبكش: وظیفه ی آن انتقال شیره‏‏‏‏ی پرورده می باشد، سلول های آوند آبكش زنده اند و دیواره ی آن ها نازك است . در كنار آوندهای آبكش سلول های پارانشیمی خاصی به نام سلول های همراه و نیز پارانشیم آبكشی وجود دارد. 2- آوند چوبی: الف ) تراكئید: باریك، طویل و در انتها مخروطی شكل می‏باشند و انتقال آب از یك تراكئید به تراكئید مجاور از طریق لان ها صورت می گیرد.

ب ) عناصر آوندی: گشادتر و در انتها منفذدار هستند

 بخش های مختلف گیاه

 

 

 

 

نكات مهم

- مریستم رأسی از تمایز سلول های بنیادی به وجود می‏‏‏‏آید و در انتهای ساقه و ریشه با ایجاد بافت های جدید موجب رشد طولی ریشه و ساقه می شود.

- دیواره ی سلولی در فیبرها، اسكلروئیدها، تراكئیدها و عناصر آوند چوبی به علت رسوب لیگنین در سطح دیواره ی دومین ضخیم می باشد.

- در عناصر آوندی چوبی دیواره ی عرضی بین سلول ها از بین می رود و انتقال آب از طریق منافذ صورت می گیرد.

- سلول های آوند آبكش دارای پروتوپلاسم زنده و فعال و دیواره ی سلولی هستند. دیواره ی عرضی بین سلول ها دارای منافذ غربال مانند است كه انتقال شیره ی پرورده از طریق آن ها انجام می گیرد.

 

 

سلول های غیرزنده‏‏‏‏ی گیاهی: پریدرم ، سلو‏‏‏‏ل‏‏‏‏های آوند چوبی (تراكئید، عناصر آوندی ) و اسكلرانشیم (فیبر، اسكلروئید)

سلول های زنده ی گیاهی: سلول های بنیادی، مریستم، پارانشیم، اپیدرم، كلانشیم، سلول های همراه و سلول‏‏‏‏های آوند آبكش

 

 

رشد گیاه:

رشد طولی: سلول های بنیادی كه در رأس ساقه و ریشه وجود دارند، دارای هسته ی بزرگ ولی فاقد واكوئل اند. این سلول ها با تقسیم خود سه نوع مریستم نخستین (پیش پوست، مریستم زمینه ای و پیش كامبیوم ) را می سازند كه این بافت ها نیز به نوبه ی خود تقسیم شده و سایر بافت های نخستین گیاه را به وجود می‏‏‏‏آورند. این بافت ها نیز در مجموع موجب رشد طولی و به وجود آمدن شاخه های جانبی و گل در گیاهان می شوند.

رشد قطری (رشد پسین ): در مراحل اولیه ی رشد پسین، همه ی سلول های پیش كامبیوم به آوند تبدیل نمی شود، بلكه تعدادی میان بافت های چوبی و آبكش به صورت مریستمی باقی می مانند و در آن جا، مریستمی به نام كامبیوم را می سازند. از تقسیم مریستم كامبیوم، به طرف مغز بافت چوبی پسین و به طرف پوست بافت آبكشی پسین به وجود می‏‏‏‏آید. مجموع این بافت ها ساختار پسین گیاه را به وجود می‏آورند.

مقایسه مقطع عرضی ریشه و ساقه:

الف ) استوانه ی مركزی ساقه بزرگ تر است .

ب ) اپی درم ریشه مولد تارهای كشنده و اپی درم ساقه مولد كرك است .

ج ) در ساقه، آوند آبكش منطبق بر آوند چوبی است ولی عناصر آوندی ریشه به صورت یك در میان قرار دارند.

د) بخش میانی استوانه ی مركزی در ساقه از مغز پارانشیمی و در ریشه از بافت چوبی پر شده است .

 

 

 

 

 

 

 

بخشی از مغز ساقه كه در میان دستجات آوندی قرار دارد را اصطلاحاً اشعه ی مغزی  می نامند كه از بافت پارانشیمی است .

 

-

 

 

ریشه و ساقه ی جوان در گیاهان علفی دارای سه نوع بافت اصلی است:

1- اپی درم

2- بافت زمینه ای كه معمولاً پارانشیمی است و ممكن است كلانشیم هم داشته باشد.

3- بافت هادی

 

نوار كاسپاری (آندودرمین ): رسوب سوبرین (چوب پنبه ) روی دیواره ی سلول های آندودرمی باعث ایجاد حلقه ای به نام نوار كاسپاری در سطح سلول می شود.

* توجه كنید كه نوار كاسپاری در چهار وجه سلول ایجاد می شود و دو وجه دیگر كه فاقد بافت چوب پنبه هستند در تبادل مواد به گیاه كمك می كنند.

* نوار كاسپاری مانع عبور شیره ی خام از مسیرهای برون سلولی می شود لذا شیره ی خام الزاماً باید از مسیرهای درون سلولی عبور كند.